घटनाएँ

युद्ध, स्थापनाएँ, संधियाँ और निर्णायक मोड़। उस समय का मानचित्र खोलने के लिए किसी वर्ष पर क्लिक करें।

रीसेट
15वीं शताब्दी ई.शताब्दी के अनुसार 133 घटनाएँ — वहाँ जाने के लिए पट्टी पर क्लिक कीजिए21वीं शताब्दी ई.

15वीं शताब्दी ई. · 1

1498 वास्को द गामा कालीकट पहुँचा राजनीतिक
यूरोप से भारत तक समुद्री मार्ग का खुलना।
यूरोप से भारत का सीधा समुद्री मार्ग खुल गया।
कोझिकोड कालीकट के ज़मोरिन

16वीं शताब्दी ई. · 5

1505 पुर्तगाली श्रीलंका पहुँचे राजनीतिक कोलंबो कोट्टे राज्य
1530 बाबर की मृत्यु; हुमायूँ उत्तराधिकारी राजनीतिक आगरा मुग़ल साम्राज्य
1564 अकबर ने जज़िया समाप्त किया राजनीतिक
अकबर की सुलह-ए-कुल (सबके साथ शांति) की नीति का भाग।
आगरा मुग़ल साम्राज्य
1573 मुहम्मद ठाकुरुफ़ानु ने मालदीव को मुक्त कराया राजनीतिक
पंद्रह वर्ष बाद पुर्तगालियों को निकाल दिया गया।
माले मालदीव सल्तनत
1580 अकबर ने साम्राज्य को सूबों में बाँटा राजनीतिक
साम्राज्य को एकसमान प्रशासन वाले बारह प्रांतों में बाँटा गया।
फ़तेहपुर सीकरी मुग़ल साम्राज्य

17वीं शताब्दी ई. · 9

1605 अकबर की मृत्यु राजनीतिक आगरा मुग़ल साम्राज्य
1606 गुरु अर्जन देव की शहादत राजनीतिक
गुरु हरगोबिंद के नेतृत्व में सिख धर्म ने सैन्य स्वरूप अपनाना शुरू किया।
लाहौर मुग़ल साम्राज्य
1615 जहाँगीर के दरबार में सर टॉमस रो राजनीतिक अजमेर मुग़ल साम्राज्य
1658 औरंगज़ेब बादशाह बना राजनीतिक दिल्ली मुग़ल साम्राज्य
1666 शिवाजी आगरा से बच निकले राजनीतिक आगरा
1675 गुरु तेग़ बहादुर की शहादत राजनीतिक दिल्ली मुग़ल साम्राज्य
1679 औरंगज़ेब ने फिर से जज़िया लगाया राजनीतिक
इससे अनेक राजपूत और अन्य प्रजाजन विमुख हुए।
दिल्ली मुग़ल साम्राज्य
1681 औरंगज़ेब दक्कन गया राजनीतिक औरंगाबाद मुग़ल साम्राज्य
1689 संभाजी का वध राजनीतिक तुलापुर मराठा साम्राज्य

18वीं शताब्दी ई. · 6

1707 औरंगज़ेब की मृत्यु राजनीतिक
मुग़लों के तीव्र पतन का आरंभ।
अहमदनगर मुग़ल साम्राज्य
1713 बालाजी विश्वनाथ पेशवा बने राजनीतिक सतारा मराठा साम्राज्य
1716 बंदा सिंह बहादुर की शहादत राजनीतिक दिल्ली मुग़ल साम्राज्य
1720 बाजीराव प्रथम पेशवा बने राजनीतिक पुणे मराठा साम्राज्य
1773 रेग्युलेटिंग एक्ट; वॉरेन हेस्टिंग्स गवर्नर-जनरल राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1793 बंगाल का स्थायी बंदोबस्त राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी

19वीं शताब्दी ई. · 19

1806 वेल्लोर विद्रोह राजनीतिक वेल्लोर ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1829 सती प्रथा का उन्मूलन राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1835 अंग्रेज़ी शिक्षा अधिनियम राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1846 कोत पर्व; नेपाल में राणा शासन का आरंभ राजनीतिक
जंग बहादुर राणा ने सत्ता हथियाई और राणा प्रधानमंत्रियों ने 104 वर्ष शासन किया।
काठमांडू नेपाल राज्य
1848 सतारा पर व्यपगत का सिद्धांत लागू राजनीतिक
शासक की बिना प्राकृतिक उत्तराधिकारी के मृत्यु होने पर सतारा मिला लिया गया।
सतारा ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1855 संथाल हूल (विद्रोह) राजनीतिक
सिद्धू और कान्हू मुर्मू के नेतृत्व में।
1856 में दबा दिया गया; संथाल परगना ज़िला बनाया गया।
संथाल परगना ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1856 हिंदू विधवा पुनर्विवाह अधिनियम राजनीतिक
हिंदू विधवाओं का पुनर्विवाह वैध हुआ।
कोलकाता ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1857 मेरठ से 1857 के विद्रोह का आरंभ राजनीतिक
दिल्ली, कानपुर, लखनऊ, झाँसी और आगे तक फैला।
1858 तक विद्रोह दबा दिया गया और कंपनी का शासन समाप्त कर दिया गया।
मेरठ
1857 बैरकपुर में मंगल पांडे का हमला राजनीतिक
मंगल पांडे को फाँसी दी गई; उनकी रेजिमेंट भंग कर दी गई।
बैरकपुर ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी
1857 विद्रोहियों ने बहादुर शाह ज़फ़र को बादशाह घोषित किया राजनीतिक
सितंबर 1857 में फिर क़ब्ज़े तक दिल्ली विद्रोह का केंद्र रही।
दिल्ली
1858 भारत शासन अधिनियम — ताज का शासन आरंभ राजनीतिक
कंपनी शासन समाप्त; महारानी की घोषणा।
ताज ने भारत को अपने हाथ में लिया, जिसका शासन वायसराय और भारत सचिव करते थे।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1859 बंगाल में नील विद्रोह राजनीतिक
1860 के नील आयोग ने ज़बरन नील की खेती समाप्त की।
नदिया ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1872 ब्रिटिश भारत की पहली जनगणना राजनीतिक ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1876 इंडियन एसोसिएशन की स्थापना राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1877 दिल्ली दरबार: विक्टोरिया भारत की साम्राज्ञी घोषित राजनीतिक दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1878 वर्नाक्युलर प्रेस एक्ट राजनीतिक
भारतीय भाषाओं के अख़बारों पर अंकुश लगा; 1881 में निरस्त।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1883 इल्बर्ट बिल विवाद राजनीतिक
यूरोपीय विरोध के कारण विधेयक कमज़ोर किया गया, जिससे भारतीय राष्ट्रवाद जागा।
कोलकाता ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1885 भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस की स्थापना राजनीतिक
यह स्वतंत्रता आंदोलन का प्रमुख संगठन बन गई।
मुंबई ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1899 बिरसा मुंडा का उलगुलान राजनीतिक
1900 में हिरासत में बिरसा की मृत्यु हुई; 1908 में छोटानागपुर काश्तकारी अधिनियम आया।
राँची ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)

20वीं शताब्दी ई. · 80

1905 बंगाल का विभाजन राजनीतिक
स्वदेशी आंदोलन भड़का; 1911 में रद्द।
इससे स्वदेशी आंदोलन भड़का और 1911 में विभाजन रद्द कर दिया गया।
कोलकाता ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1905 स्वदेशी आंदोलन का आरंभ राजनीतिक
ब्रिटिश सामान का बहिष्कार और भारतीय उद्योग को बढ़ावा।
कोलकाता ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1906 अखिल भारतीय मुस्लिम लीग की स्थापना राजनीतिक ढाका ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1907 कांग्रेस का सूरत विभाजन राजनीतिक
कांग्रेस नरमपंथियों और गरमपंथियों में बँट गई।
सूरत ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1908 खुदीराम बोस को फाँसी राजनीतिक मुज़फ़्फ़रपुर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1909 मॉर्ले-मिंटो सुधार राजनीतिक
मुसलमानों के लिए पृथक निर्वाचन मंडल शुरू किए गए।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1911 राजधानी कलकत्ता से दिल्ली स्थानांतरित राजनीतिक दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1911 दिल्ली दरबार ने बंगाल विभाजन रद्द किया राजनीतिक
बंगाल फिर एक हुआ और राजधानी दिल्ली ले जाई गई।
दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1913 ग़दर पार्टी की स्थापना राजनीतिक
सैन फ़्रांसिस्को में भारतीय प्रवासियों द्वारा स्थापित।
1915 गांधी भारत लौटे राजनीतिक मुंबई ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1916 होम रूल लीगों का आरंभ राजनीतिक
तिलक और एनी बेसेंट के नेतृत्व में।
पुणे ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1917 चंपारण सत्याग्रह राजनीतिक चंपारण ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1918 खेड़ा सत्याग्रह राजनीतिक
सबसे ग़रीब किसानों से लगान वसूली स्थगित की गई।
खेड़ा ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1918 अहमदाबाद मिल हड़ताल राजनीतिक
गांधी के अनशन से मज़दूरों को 35 प्रतिशत वेतन वृद्धि मिली।
अहमदाबाद ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1919 जलियाँवाला बाग़ हत्याकांड राजनीतिक
देशभर में आक्रोश फैला और टैगोर ने अपनी 'नाइट' की उपाधि लौटा दी।
अमृतसर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1919 तृतीय आंग्ल-अफ़ग़ान युद्ध; अफ़ग़ान स्वतंत्रता राजनीतिक
रावलपिंडी की संधि ने अपने विदेशी मामलों पर अफ़ग़ानिस्तान का नियंत्रण माना।
काबुल अफ़ग़ानिस्तान अमीरात
1919 रॉलेट एक्ट राजनीतिक
बिना मुक़दमे के नज़रबंदी की अनुमति।
गांधी ने देशव्यापी रॉलेट सत्याग्रह का आह्वान किया।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1919 मॉन्टेग्यू-चेम्सफ़ोर्ड सुधार राजनीतिक
प्रांतों में द्वैध शासन लागू किया गया।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1920 असहयोग आंदोलन राजनीतिक ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1920 ख़िलाफ़त आंदोलन राजनीतिक
असहयोग के साथ मिलकर हिंदू-मुस्लिम एकजुट संघर्ष बना।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1922 चौरी चौरा कांड राजनीतिक चौरी चौरा ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1923 स्वराज पार्टी की स्थापना राजनीतिक
राष्ट्रवादियों ने विधान परिषदों को भीतर से विफल करने के लिए चुनाव लड़े।
इलाहाबाद ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1925 काकोरी ट्रेन कांड राजनीतिक
बिस्मिल, अशफ़ाक़उल्ला ख़ान, राजेंद्र लाहिड़ी और रोशन सिंह को फाँसी दी गई।
काकोरी ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1928 साइमन कमीशन का बहिष्कार राजनीतिक
पूरी तरह ब्रिटिश आयोग का 'साइमन गो बैक' विरोध हुआ।
पुलिस लाठीचार्ज के बाद लाला लाजपत राय का निधन हुआ।
लाहौर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1928 नेहरू रिपोर्ट राजनीतिक
डोमिनियन स्टेटस का प्रस्ताव; मुस्लिम लीग ने अस्वीकार किया।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1928 बारदोली सत्याग्रह राजनीतिक
लगान वृद्धि वापस ली गई और वल्लभभाई पटेल 'सरदार' कहलाए।
बारदोली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1929 लाहौर में पूर्ण स्वराज प्रस्ताव राजनीतिक लाहौर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1929 केंद्रीय विधानसभा में बम कांड राजनीतिक
भगत सिंह और बटुकेश्वर दत्त ने स्वयं गिरफ़्तारी दी।
दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1930 दांडी नमक यात्रा राजनीतिक
सविनय अवज्ञा आंदोलन का आरंभ।
गांधी ने नमक क़ानून तोड़ा और सविनय अवज्ञा आंदोलन शुरू हुआ।
दांडी ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1930 चटगाँव शस्त्रागार छापा राजनीतिक
सूर्य सेन के नेतृत्व में।
चटगाँव ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1931 भगत सिंह, सुखदेव और राजगुरु को फाँसी राजनीतिक लाहौर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1931 मौलिक अधिकारों पर कांग्रेस का कराची प्रस्ताव राजनीतिक कराची ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1932 सांप्रदायिक पंचाट राजनीतिक
दलित वर्गों के पृथक निर्वाचन के विरुद्ध गांधी के अनशन से पूना समझौता हुआ।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1935 भारत शासन अधिनियम 1935 राजनीतिक ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1937 1935 के अधिनियम के तहत प्रांतीय चुनाव राजनीतिक
कांग्रेस ने अधिकांश प्रांतों में मंत्रिमंडल बनाए।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1939 कांग्रेस मंत्रिमंडलों का इस्तीफ़ा राजनीतिक
बिना परामर्श भारत को युद्ध में शामिल घोषित करने का विरोध।
ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1940 लाहौर प्रस्ताव राजनीतिक लाहौर ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1942 भारत छोड़ो आंदोलन राजनीतिक
कांग्रेस नेता जेल में डाल दिए गए, पर आंदोलन ने दिखा दिया कि ब्रिटिश शासन अब टिक नहीं सकता।
मुंबई ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1942 क्रिप्स मिशन राजनीतिक
युद्ध के बाद डोमिनियन स्टेटस का उसका प्रस्ताव अस्वीकार कर दिया गया।
दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1945 लाल क़िले में आज़ाद हिंद फ़ौज के मुक़दमे राजनीतिक
जन आक्रोश के कारण सज़ाएँ माफ़ कर दी गईं।
दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1945 शिमला सम्मेलन राजनीतिक
सभी मुस्लिम सदस्यों को नामित करने के लीग के दावे पर विफल रहा।
शिमला ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1946 रॉयल इंडियन नेवी विद्रोह राजनीतिक मुंबई ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1946 प्रत्यक्ष कार्रवाई दिवस के दंगे राजनीतिक कोलकाता ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1946 कैबिनेट मिशन राजनीतिक
त्रिस्तरीय संघ का प्रस्ताव दिया, जो अंततः विफल रहा।
दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1946 संविधान सभा की पहली बैठक राजनीतिक
सच्चिदानंद सिन्हा ने अध्यक्षता की; राजेंद्र प्रसाद स्थायी अध्यक्ष चुने गए।
नई दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1947 माउंटबेटन योजना राजनीतिक
3 जून 1947 को घोषित।
ब्रिटिश भारत को भारत और पाकिस्तान में बाँटा जाना था।
नई दिल्ली ब्रिटिश राज (क्राउन शासन)
1948 हैदराबाद का एकीकरण (ऑपरेशन पोलो) राजनीतिक
निज़ाम ने आत्मसमर्पण किया और हैदराबाद भारतीय संघ में शामिल हुआ।
हैदराबाद भारत अधिराज्य
1948 महात्मा गांधी की हत्या राजनीतिक दिल्ली भारत अधिराज्य
1949 भारत का संविधान अंगीकृत राजनीतिक
26 नवंबर 1949।
नई दिल्ली भारत अधिराज्य
1951 नेपाल में लोकतंत्र बहाल राजनीतिक काठमांडू नेपाल राज्य
1951 भारत का पहला आम चुनाव (1951–52) राजनीतिक नई दिल्ली भारत गणराज्य
1952 बांग्ला भाषा आंदोलन राजनीतिक ढाका पाकिस्तान (पश्चिमी और पूर्वी)
1953 आंध्र राज्य का गठन राजनीतिक
यह भाषाई आधार पर बना पहला राज्य था।
कुरनूल भारत गणराज्य
1954 फ़्रांसीसी बस्तियाँ भारत को हस्तांतरित राजनीतिक पुदुचेरी भारत गणराज्य
1956 राज्य पुनर्गठन अधिनियम राजनीतिक
राज्यों का भाषाई आधार पर पुनर्गठन।
राज्यों को मुख्यतः भाषाई आधार पर 14 राज्यों और 6 केंद्रशासित प्रदेशों में पुनर्गठित किया गया।
भारत गणराज्य
1956 पाकिस्तान इस्लामी गणराज्य बना राजनीतिक कराची पाकिस्तान (पश्चिमी और पूर्वी)
1956 केवल सिंहली अधिनियम राजनीतिक कोलंबो सीलोन अधिराज्य
1958 अयूब ख़ान का तख़्तापलट राजनीतिक कराची पाकिस्तान (पश्चिमी और पूर्वी)
1959 दलाई लामा ने भारत में शरण ली राजनीतिक तवांग भारत गणराज्य
1960 बंबई राज्य महाराष्ट्र और गुजरात में विभाजित राजनीतिक मुंबई भारत गणराज्य
1961 गोवा मुक्ति राजनीतिक
भारत में पुर्तगाली शासन का अंत।
पुर्तगाली शासन समाप्त हुआ और गोवा, दमन और दीव भारत में शामिल हुए।
गोवा भारत गणराज्य
1964 जवाहरलाल नेहरू का निधन राजनीतिक नई दिल्ली भारत गणराज्य
1967 नक्सलबाड़ी विद्रोह राजनीतिक नक्सलबाड़ी भारत गणराज्य
1969 14 बड़े बैंकों का राष्ट्रीयकरण राजनीतिक भारत गणराज्य
1972 सीलोन श्रीलंका गणराज्य बना राजनीतिक कोलंबो श्रीलंका लोकतांत्रिक समाजवादी गणराज्य
1973 अफ़ग़ान राजतंत्र का अंत राजनीतिक काबुल अफ़ग़ानिस्तान
1974 स्माइलिंग बुद्धा परमाणु परीक्षण राजनीतिक पोखरण भारत गणराज्य
1975 सिक्किम भारत का राज्य बना राजनीतिक
जनमत संग्रह के बाद चोग्याल राजतंत्र समाप्त कर दिया गया।
गंगटोक भारत गणराज्य
1975 भारत में आपातकाल घोषित राजनीतिक नई दिल्ली भारत गणराज्य
1977 आपातकाल हटा; जनता पार्टी की जीत राजनीतिक
मोरारजी देसाई पहले ग़ैर-कांग्रेसी प्रधानमंत्री बने।
नई दिल्ली भारत गणराज्य
1984 इंदिरा गांधी की हत्या राजनीतिक
राजीव गांधी प्रधानमंत्री बने।
नई दिल्ली भारत गणराज्य
1988 बेनज़ीर भुट्टो प्रधानमंत्री बनीं राजनीतिक इस्लामाबाद पाकिस्तान इस्लामी गणराज्य
1989 अफ़ग़ानिस्तान से सोवियत वापसी राजनीतिक काबुल अफ़ग़ानिस्तान
1990 जन आंदोलन से नेपाल में लोकतंत्र बहाल राजनीतिक काठमांडू नेपाल राज्य
1991 आर्थिक उदारीकरण राजनीतिक
लाइसेंस राज समाप्त हुआ और भारत विदेशी निवेश के लिए खुला।
भारत गणराज्य
1991 राजीव गांधी की हत्या राजनीतिक श्रीपेरंबुदूर भारत गणराज्य
1992 पंचायती राज संशोधन (73वाँ और 74वाँ) राजनीतिक
पंचायतों और नगरपालिकाओं को संवैधानिक दर्जा मिला।
भारत गणराज्य
1998 पोखरण-II परमाणु परीक्षण राजनीतिक
भारत ने स्वयं को परमाणु-शस्त्र संपन्न राष्ट्र घोषित किया।
पोखरण भारत गणराज्य
1998 चगाई परमाणु परीक्षण राजनीतिक चगाई पाकिस्तान इस्लामी गणराज्य
2000 छत्तीसगढ़, उत्तराखंड और झारखंड का गठन राजनीतिक भारत गणराज्य

21वीं शताब्दी ई. · 13

2001 भारतीय संसद पर हमला राजनीतिक नई दिल्ली भारत गणराज्य
2005 सूचना का अधिकार अधिनियम राजनीतिक भारत गणराज्य
2007 अफ़ग़ानिस्तान सार्क में शामिल राजनीतिक नई दिल्ली अफ़ग़ानिस्तान
2008 भूटान संवैधानिक राजतंत्र बना राजनीतिक थिम्पू भूटान राज्य
2008 मुंबई आतंकी हमले राजनीतिक मुंबई भारत गणराज्य
2014 तेलंगाना भारत का 29वाँ राज्य बना राजनीतिक हैदराबाद भारत गणराज्य
2016 500 और 1000 रुपये के नोटों का विमुद्रीकरण राजनीतिक भारत गणराज्य
2017 वस्तु एवं सेवा कर (GST) लागू राजनीतिक भारत गणराज्य
2019 अनुच्छेद 370 निरस्त राजनीतिक श्रीनगर भारत गणराज्य
2021 तालिबान ने काबुल पर नियंत्रण किया राजनीतिक काबुल अफ़ग़ानिस्तान
2022 श्रीलंकाई आर्थिक संकट और अरगलया विरोध-प्रदर्शन राजनीतिक कोलंबो श्रीलंका लोकतांत्रिक समाजवादी गणराज्य
2023 नई दिल्ली में G20 शिखर सम्मेलन राजनीतिक
अफ़्रीकी संघ G20 का स्थायी सदस्य बना।
नई दिल्ली भारत गणराज्य
2024 छात्र-नेतृत्व वाला विद्रोह; शेख़ हसीना का इस्तीफ़ा राजनीतिक ढाका बांग्लादेश जनवादी गणराज्य